Warmtepomp en airco: de geluidsnorm van 40 dB op de erfgrens

De geluidsnorm voor een buiten opgestelde warmtepomp of airco is 40 dB(A) op de erfgrens 's avonds en 's nachts, oplopend tot 45 dB(A) overdag. Deze eis staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en geldt voor installaties die zijn geplaatst op of na 1 april 2021. Hieronder lees je precies waar die norm vandaan komt, hoe je nagaat of de installatie van de buren eraan voldoet, en welke stappen je kunt zetten als dat niet zo is.

De 40 dB-eis precies: wat staat er in het Bbl

Sinds de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 staan de bouwtechnische geluidseisen voor installaties in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Voor een warmtepomp of airco met een buiten opgestelde unit geldt: op de erfgrens met een aangrenzende woning mag het geluid 's avonds (19.00 tot 23.00 uur) en 's nachts (23.00 tot 07.00 uur) niet hoger zijn dan 40 dB(A). Overdag (07.00 tot 19.00 uur) mag de installatie iets meer geluid maken, tot 45 dB(A), als het toestel een lagere standregeling heeft voor de avond en nacht. Deze waarden zijn dezelfde als de eis die voor nieuwbouwwoningen geldt voor installatiegeluid tussen aangrenzende percelen (artikel 4.107 Bbl): bij een buiten geplaatste warmte- of koudeopwekker wordt die nieuwbouwwaarde ook van toepassing verklaard als de woning aan een andere woning grenst.

Volgens de toelichting die installatiebedrijven en de Informatiepunt Leefomgeving-pagina over geluid van bouwwerkinstallaties aanhouden, geldt de norm voor installaties die zijn geplaatst op of na 1 april 2021. Voor een unit die daarvoor al hing, gold de oudere regeling uit het toenmalige Bouwbesluit 2012, met vergelijkbare maar niet per se identieke uitgangspunten. Bij verbouw of vervanging van een bestaande installatie (artikel 5.14 Bbl) mag het geluid in sommige gevallen tijdelijk hoger uitvallen dan de nieuwbouwwaarde, maar de bedoeling van de wetgever is duidelijk: een buitenunit hoort de buren 's nachts niet wakker te houden.

Belangrijk is waar gemeten wordt: niet bij de unit zelf, en niet bij het slaapkamerraam van de buren, maar op de erfgrens tussen de twee percelen. Dat is een cruciaal verschil: een unit die op de erfgrens keurig 39 dB haalt, kan bij het geopende slaapkamerraam van de buren, een paar meter verderop maar dichter bij het toestel, alsnog als hinderlijk worden ervaren zonder dat er formeel iets mis is.

Voor welke installaties geldt de norm, en waar niet

De 40 dB-eis geldt voor installaties voor warmte- of koudeopwekking die buiten bij een woning staan opgesteld: de buitenunit van een lucht-water- of lucht-luchtwarmtepomp, en de buitenunit van een airconditioning. De eis geldt op de erfgrens met een aangrenzende woning. Staat je huis vrij, met de buurwoning op flinke afstand, dan is de kans groot dat je vanzelf al onder de 40 dB blijft, simpelweg door de afstand. Bij een rijtjeshuis, een twee-onder-een-kap of een appartementencomplex ligt dat anders: daar is de erfgrens vaak maar een paar meter van de unit verwijderd.

Bij een appartement is er strikt genomen geen erfgrens in de klassieke zin, maar de gedachte achter de norm (geen onaanvaardbare geluidsoverlast tussen naast elkaar wonende bewoners) is dezelfde. In de praktijk toetst een omgevingsdienst dan aan het referentiepunt dat het dichtst bij een geluidgevoelige ruimte van de buren ligt, zoals de gevel van een balkon of het dichtstbijzijnde raam. Voor een unit op een gemeenschappelijk balkon of galerij gelden vaak aanvullende regels uit het splitsingsreglement of het huishoudelijk reglement van de VvE, naast de wettelijke geluidseis.

De norm geldt niet voor geluid van bedrijfsmatige koel- of vriesinstallaties (die vallen onder het Besluit activiteiten leefomgeving) en niet voor geluid dat via de lucht binnenkomt van een installatie op een ander perceel dan het aangrenzende, zoals een warmtepomp drie tuinen verderop: daarvoor gelden geen directe Bbl-normen, al kan zoiets wel als hinder in de zin van het burenrecht gelden.

Hoe je nagaat of de installatie van de buren eraan voldoet

Voordat je een klacht indient, is het verstandig om zelf een beeld te krijgen van de situatie. Er zijn drie routes, van eenvoudig naar grondig.

1. De geluidsopgave van de fabrikant

Elke warmtepomp en airconditioning heeft een opgegeven geluidsvermogen (in dB(A), vaak op het typeplaatje of in de productdocumentatie) en soms een geluidsdrukniveau op een bepaalde afstand. Dat is niet automatisch de waarde op de erfgrens: geluid neemt af met de afstand (ongeveer 6 dB per verdubbeling van de afstand voor een puntbron in het vrije veld) en wordt beïnvloed door schuttingen, muren en de ondergrond. Met de opgegeven bronwaarde en de afstand tot de erfgrens kun je een installateur of de gemeente vragen om een indicatieve berekening.

2. Een rekentool of installatie-advies

Diverse omgevingsdiensten en brancheorganisaties bieden rekentools of vuistregels waarmee je, met het bouwjaar, het model en de afstand tot de erfgrens, een inschatting kunt maken of een installatie binnen de norm past. Dit is geen juridisch bewijs, maar wel bruikbaar om een eerste gesprek te onderbouwen.

3. Een akoestische meting

Bij aanhoudende twijfel of een formeel geschil is een meting door een onafhankelijk akoestisch bureau, of een controle door de gemeente of omgevingsdienst zelf, de enige manier om een harde uitspraak te doen over de werkelijke waarde op de erfgrens. Zo'n meting houdt rekening met achtergrondgeluid, meteocondities en de juiste meetpositie, iets waar een eigen meting met een telefoon-app niet aan kan tippen. Zie voor de beperkingen van een telefoonmeting geluid meten met je telefoon.

Stappenplan: van gesprek tot handhaving

Bij overlast van een installatie van de buren werkt een opbouw van laagdrempelig naar formeel het beste, zowel voor de relatie met je buren als voor de kans op een snelle oplossing.

Stap	Wat je doet	Wie erbij betrokken is
1. Signaleren	Houd een logboek bij: datum, tijdstip, duur en aard van het geluid (zoemen, brommen, pulserend)	Jijzelf
2. Gesprek	Leg uit wat je ervaart, vraag naar het bouwjaar en type van de installatie, vraag om een nachtstand of andere plek	Buren
3. Buurtbemiddeling	Als een gesprek niet werkt of vastloopt, schakel de gratis buurtbemiddeling van je gemeente in	Buurtbemiddeling
4. Melding bij de gemeente	Dien een formele melding of klacht in over een mogelijke overtreding van de Bbl-geluidsnorm	Gemeente, bouw- en woningtoezicht
5. Onderzoek en meting	De omgevingsdienst beoordeelt de melding en kan een meting of berekening laten uitvoeren op de erfgrens	Omgevingsdienst
6. Handhaving	Bij een bevestigde overtreding kan de gemeente een last onder dwangsom opleggen om de installatie aan te passen of te verplaatsen	Gemeente
7. Civiele stap	Loopt de overheidsroute vast of gaat het om hinder die niet onder de Bbl-norm valt, dan kan een civiele procedure via het burenrecht een optie zijn	Juridisch Loket, rechtbank

Meer over de route via de omgevingsdienst staat in van klacht naar handhaving bij de omgevingsdienst, en over je rechten in een burenconflict in het algemeen in burenlawaai: rechten en aanpak.

Wat de installateur had moeten doen

Een groot deel van de overlastgevallen is te herleiden tot een installatiekeuze die niet goed rekening hield met de erfgrens. Een zorgvuldige installateur:

• Berekent vooraf, op basis van het opgegeven bronvermogen en de afstand, of de installatie op de gekozen plek aan de 40 dB-eis kan voldoen.
• Kiest voor plaatsing zo ver mogelijk van de erfgrens en van slaapkamerramen, ook die van de buren.
• Plaatst de unit niet in een hoek van twee muren, want dat kan het geluid versterken door reflectie.
• Gebruikt trillingsdempers onder de unit, zodat trillingen niet worden doorgegeven aan de gevel of fundering.
• Adviseert of monteert een omkasting of geluidsscherm als de afstand tot de erfgrens krap is.
• Stelt, als het toestel dat ondersteunt, een stillere nachtstand in die automatisch actief wordt tussen 23.00 en 07.00 uur.
• Informeert de opdrachtgever over de wettelijke norm, in plaats van alleen over het rendement en de kosten.

Ontbreekt een van deze stappen en levert dat een overschrijding op, dan is dat in de eerste plaats een zaak tussen de eigenaar van de installatie en de installateur: garantie en herstel liggen dan voor de hand voordat een juridisch traject met de buren nodig is.

Drie deelgevallen

Vrijstaande buitenunit op 2 meter van de erfgrens

Dit is de meest voorkomende overlastsituatie: een warmtepomp die om praktische redenen (leidinglengte, aansluiting op de meterkast) vlak bij de zijgevel en dus vlak bij de erfgrens is geplaatst. Op 2 meter afstand is er weinig ruimte voor de geluidsafname die je op grotere afstand wel zou krijgen, en compenseren met een omkasting of een geluidsscherm is dan vaak de enige praktische oplossing als verplaatsen niet mogelijk is. Een berekening met de opgegeven bronwaarde van het toestel laat meestal snel zien of 2 meter voldoende is of niet.

Airco aan een balkon in een flat

Bij een galerijflat of portiekflat hangt een airco-buitenunit vaak aan de gevel van een balkon, dicht bij het balkon of raam van de buren ernaast, erboven of eronder. Geluid via de gevel plant zich hier anders voort dan in een tuin: reflectie tegen naastgelegen balkons kan het geluid juist versterken. Hier speelt vaak ook het splitsingsreglement van de VvE mee, dat een vergunning voor het plaatsen van een buitenunit aan de gevel kan eisen naast de wettelijke geluidsnorm.

Oude installatie van vóór de eis

Een warmtepomp of airco die al vóór 1 april 2021 is geplaatst, valt niet automatisch onder de huidige 40 dB-norm zoals die voor recentere installaties geldt. Dat betekent niet dat alles is toegestaan: bij aanhoudende, aantoonbare hinder kan de gemeente alsnog optreden op basis van de algemene zorgplicht in de omgevingsregelgeving, of kan de situatie via het burenrecht als onrechtmatige hinder worden beoordeeld, zoals ook beschreven in warmtepomp- en airco-burenlawaai in het algemeen. Vraag bij twijfel over de plaatsingsdatum na bij de buren of bij de gemeente wanneer de omgevingsvergunning of melding voor de installatie is gedaan.

Wat je zelf kunt navragen en aantonen

Om een klacht bij de gemeente kansrijk te maken, helpt het om vooraf een aantal zaken op orde te hebben. Een goed opgebouwd dossier maakt het verschil tussen een melding die serieus wordt opgepakt en een melding die onderaan de stapel belandt.

1. Een logboek van minimaal enkele weken, met datum, tijdstip, duur en een korte omschrijving van het geluid.
2. Zo mogelijk een indicatieve meting of geluidsopname, ook al is die niet juridisch waterdicht.
3. Het merk en type van de installatie, of een foto van het typeplaatje (met toestemming, of van de buitenkant zichtbaar).
4. De afstand tussen de unit en de erfgrens, gemeten of geschat.
5. Eerdere correspondentie of gesprekken met de buren over het onderwerp.
6. Of de installatie recent is geplaatst of vervangen, en zo mogelijk de datum.

Met dit dossier kan de omgevingsdienst gerichter beoordelen of een controlemeting nodig is, en voorkom je dat een melding wordt afgedaan als "onvoldoende onderbouwd". Wil je de overlast eerst langer en objectiever in kaart brengen voordat je een melding indient, kijk dan bij geluidsmonitoring: langdurig meten bij overlast. En als je twijfelt of 40 dB nu veel of weinig is, leggen we dat uit in de decibeltabel voor geluidsoverlast. Achtergrond over geluidsisolatie in de woning zelf, voor als de bron niet weg te nemen is, staat in het dossier geluidsisolatie.

Veelgestelde vragen

Mag een warmtepomp 's nachts harder dan 40 dB zijn?

Nee, op de erfgrens met een aangrenzende woning geldt voor de avond (19.00 tot 23.00 uur) en de nacht (23.00 tot 07.00 uur) een maximum van 40 dB(A), volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving. Overdag mag een installatie met een lagere nachtstand tot 45 dB(A) produceren.

Geldt de 40 dB-norm ook voor mijn eigen warmtepomp?

Ja, de norm geldt voor elke buiten opgestelde warmtepomp of airco die op of na 1 april 2021 is geplaatst, ongeacht wie de eigenaar is. Ook je eigen installatie moet dus binnen de norm blijven ten opzichte van de buren.

Waar precies wordt de 40 dB gemeten?

Op de erfgrens tussen jouw perceel en dat van de aangrenzende woning, niet bij de unit zelf en niet bij het raam van de buren. Bij appartementen wordt vaak getoetst op het punt dat het dichtst bij een geluidgevoelige ruimte van de buren ligt.

Wat kan ik doen als de buren niet willen meewerken?

Begin met een schriftelijk verzoek en bewaar een logboek van de overlast. Werkt een gesprek niet, schakel dan gratis buurtbemiddeling in via de gemeente. Blijft de overlast bestaan, dan kun je een formele melding indienen bij de gemeente of omgevingsdienst, die kan handhaven als de installatie de 40 dB-norm overschrijdt.

Kan de gemeente een warmtepomp laten verplaatsen?

Als uit een meting of berekening blijkt dat de installatie de wettelijke norm overschrijdt, kan de gemeente een last onder dwangsom opleggen. De eigenaar moet de installatie dan aanpassen, ompakken met een omkasting of scherm, of verplaatsen om weer aan de norm te voldoen.

Telt trillingshinder ook mee bij deze norm?

De 40 dB-eis in het Bbl gaat over geluid door de lucht, gemeten op de erfgrens. Trillingen die via de fundering of gevel worden doorgegeven, vallen daar niet direct onder, maar kunnen wel meetellen bij de beoordeling van onrechtmatige hinder via het burenrecht. Trillingsdempers onder de unit voorkomen dit probleem meestal al bij de installatie.